Günümüzde yatırım araçlarının çeşitlenmesiyle birlikte, alacaklıların da icra takiplerinde farklı malvarlığı unsurlarına yönelmesi söz konusu olmaktadır. Bu kapsamda, borsada işlem gören pay senetleri (hisseler) de haciz ve paraya çevirme işlemlerinin konusu olabilmektedir. Ancak bu süreç, menkul kıymetlerin niteliği gereği özel usullere tabidir. Borsada işlem gören hisse senetleri, Türk hukuk sisteminde menkul mal niteliğindedir ve borçlunun malvarlığına dâhildir. Bu nedenle İcra ve İflas Hukuku kapsamında haciz ve satış işlemlerine konu olabilirler. Ancak hisse senetlerinin özellikleri, özellikle kayıtlılık esasına tabi olmaları, bu süreci diğer menkullerden farklılaştırmaktadır.
Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.484 ve devamı hisse senetlerinin şekli, türleri ve devri hakkında düzenlemeler içermektedir. Halka açık anonim şirketlerdeki paylar kaydi pay olup, Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) nezdinde izlenmektedir.
TTK m. 489'a göre:
"Pay senetleri ancak zilyetliğin devriyle ve gerekli kayıt işlemleriyle birlikte devredilmiş sayılır."
a) Hukuki Dayanak
İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 88: Menkul malların haczine ilişkin genel düzenleme
İİK m. 94: Haczedilen malların üçüncü kişide bulunması
Elektronik ortamda işlem gören menkul kıymetlerin haczi: MKK mevzuatı ve Takasbank uygulamaları
b) Uygulama Aşamaları
İcra müdürlüğü, MKK ve Takasbank’a haciz müzekkeresi gönderir.
Borçlunun sahip olduğu hisseler tespit edilir.
Bu hisselere elektronik ortamda haciz şerhi düşülür.
Hisseler, borçlu tarafından alım-satım veya devir yoluyla kullanılamaz hale gelir.
Yargıtay 12. HD, 2019/2234 E., 2019/7456 K. “Kayden izlenen paylar, MKK nezdindeki elektronik kayıtlarda haciz şerhi konulmak suretiyle haczedilebilir.”
a) Satış Usulü
İİK m. 114–118 hükümleri, haczedilen menkullerin satışını düzenler. Borsa hisseleri için:
Satış işlemi genellikle Takasbank aracılığıyla yürütülür.
Hisseler, borsa ortamında, piyasa fiyatı üzerinden satılır.
Satıştan elde edilen gelir, icra dosyasına aktarılır.
b) Haciz ve Satış Arasında Süreç
Borçluya ödeme süresi verilir.
Takasbank değerleme raporu sunabilir.
Alacaklının talebi doğrultusunda doğrudan satış işlemi başlatılır.
Yargıtay 12. HD, 2021/14598 E., 2021/8891 K. “Satışın borsa fiyatı üzerinden gerçekleştirilmesi, İİK’nın açık artırma esasına aykırılık teşkil etmez. Hisse senetlerinin niteliği gereği doğrudan satış uygundur.”
Bu hisseler fiziki kıymetli evrak niteliğinde olup, borsa ortamında işlem görmezler.
Haciz, şirkete ve hissedara bildirimle yapılır.
Şirket defterine şerh düşülmelidir.
Satış, icra yoluyla açık artırma usulüne göre yapılır.
Yargıtay 8. HD, 2018/3215 E., 2019/6521 K. “Halka açık olmayan anonim şirket hisseleri ancak şirket nezdinde şerh verilerek haczedilebilir. Pay devrine yönelik sınırlamalar dikkate alınmalıdır.”
Likidite sorunu: Bazı hisseler düşük işlem hacmine sahiptir.
❗ Ortaklık haklarının etkilenmesi: Hisse devriyle şirket kontrolü değişebilir.
⛔ Şirket esas sözleşmesindeki kısıtlamalar, devre engel olabilir.
⚖️ MKK’nın bilgi güncellemelerinde gecikmeler olabilir.
Borçlu, hacze itiraz edebilir.
Üçüncü kişiler, istihkak davası açabilir.
Satış sonrası bedelin yetersiz olduğunu düşünen borçlu, iade davası açabilir.
Yargıtay 12. HD, 2020/6754 E., 2021/11234 K. “Borçlu, haczedilen menkul kıymetin bedelinin piyasa değerinden düşük olduğu iddiasında bulunabilir ancak bu husus satışın iptali sebebi olamaz.”
Borsa hisselerinin icra yoluyla haczi ve satış işlemleri, teknik bilgi ve hukuki dikkat gerektiren işlemlerdir. Hem alacaklı hem borçlu taraflar, MKK, Takasbank ve İcra Müdürlüğü arasındaki süreci iyi takip etmeli; gerekirse uzman desteğiyle hareket etmelidir.
Yargıtay kararları da göstermektedir ki, borsa hisseleri klasik menkul mallardan farklıdır ve işlemler buna göre şekillendirilmelidir.
Turkish
English
Russian
German
